Review boek: Taoïsme van Patricia de Martelaere

Review boek: Patricia de Martelaere – Taoïsme (de weg om niet te volgen)

Afgelopen zomervakantie heb ik het boek Taoïsme gelezen van Patricia de Martelaere. Er zijn niet bijster veel Nederlandse boeken over het taoïsme, dus ik vind het leuk weer meer te leren over het taoïsme vanuit het Nederlands voordat ik over ga op Engelse boeken. Dit boek is vooral gericht op het onderzoeken van het filosofische aspect van de teksten van Lao Zi en Zhuang Zi. Patricia de Martelaere (1957-2009) was zelf onder andere filosofe en ze geeft in de inleiding aan een min of meer neutrale inleiding te bieden tot de basisteksten en ideeën van het ‘filosofische’ taoïsme en daarnaast wil ze ook haar eigen accenten leggen. Ik ben benieuwd!

Hoe begint het boek? Zoals de meeste boeken rondom het taoïsme begint het boek met een inleidende sectie over de Chinese taal. Waarom is dit eigenlijk het geval? De oorspronkelijke teksten van Lao Zi en Zhuang Zi zijn Chinees en vanwege het vertalen van de teksten, en de uitdagingen die daarbij horen, wordt vaak een korte uitleg over de Chinese taal gegeven. Dit is omdat de Chinese taal wezenlijk anders is dan de westerse taal zoals wij die kennen. De Chinese taal (het schrift) is abstracter en gebruikt symbolen, waardoor veel verschillende vertalingen mogelijk zijn en er derhalve veel interpretatie benodigd is om dit te vertalen. Dit boek geeft daarnaast ook uitleg over de Chinese geneeskunde en filosofie, wat een mooie toevoeging en verbreding is ten opzichte van andere boeken over taoïsme. De schrijfster was zelf beoefenaar van Tai Chi, waarbij ze ervoer hoe gedachten, gevoelens en lichaamsbewegingen met elkaar verbonden zijn. Zij ziet een samenhang tussen innerlijke training en algemene geneeskunde van het lichaam, waarbij organen elk een energetische (qi) functie hebben zoals bijvoorbeeld de lever leidt tot woede, hart tot vreugde en de milt tot piekeren.

Het boek leest prettig en redelijk gemakkelijk. Enige concentratie is wel benodigd om goed te lezen en te begrijpen wat er staat. De schrijfster geeft vooraf de moeilijkheid aan van het uiteenzetten van een denkkader dat nogal verschilt van het onze. Ze stelt dat eigenlijk alles tegelijkertijd verteld zou moeten worden, omdat ieder onderdeel slechts zijn volle betekenis kan krijgen vanuit het geheel. Dit kan als een waarschuwing worden opgevat voor het mogelijk niet ervaren van structuur in het boek. Persoonlijk heb ik hier geen last van gehad en vind ik het goed leesbaar wat betreft opbouw. Goed om op te merken is dat ik inmiddels al wel meerdere boeken heb gelezen over het taoïsme en ik bekend ben met de besproken thema’s. Persoonlijk zou ik de vertaling van K. Schipper aanraden als eerste boek voor de geïnteresseerde in het Taoïsme, om dan te volgen met dit boek.

Het boek is aandachtig geschreven, waarbij de tijd wordt genomen de verhalen goed weer te geven. Vanuit de verhalen van Lao Zi en Zhuang Zi wordt over de inzichten van het taoïsme verteld. Het gaat over thema’s zoals de Tao, yin en yang, ik-loosheid, vasten van het hart en energie. Een voorbeeldcitaat uit het boek over afhankelijkheid en perspectief is als volgt:

’Zowel in de ruimte als in de tijd blijkt immers dat maatstaven variabel zijn, en dat alles wat ‘groot’ kan worden genoemd toch weer kleiner wordt vanuit een ruimer perspectief. Is er een einde aan deze verruimbaarheid van ieder perspectief’’.

Er wordt in het taoïstische denken gespeeld met perspectief, paradoxen, het gebruik van woorden, en de afhankelijkheid van ‘dingen’. Komt er een einde aan het afwegen van dingen met ‘objectieve’ maatstaven? En is er iets voor te stellen dat echt onafhankelijk is en volledig op zichzelf staat?

Ik vind het een heel interessant boek vol met informatie en daardoor is er veel om op in te gaan. Ik zal hier kort ingaan op een gedeelte van het boek over spontaniteit om een beeld proberen te geven van de inhoud van het boek. De Chinese term, zi ran, wordt vertaald als de ‘natuur’ of het ‘vanzelf zo zijn’ van de dingen. Wat hiermee volgens de schrijfster bedoeld wordt is niet zozeer het zonder oorzaak zijn, maar het zonder (bewuste) bedoeling zijn en in die zin het ‘spontaan’ verlopen. Het onbegrensde en chaotische is waar geen onderscheidingen meer gelden. Het taoïsme lijkt te proberen om met woorden uit te leggen wat niet uit te leggen is met woorden. Dit levert een oefening in paradoxaal denken op. Dit denken is enigszins verwarrend, aangezien in het westerse denken objectieve criteria een belangrijke rol spelen. Eigenlijk maakt het niet uit of iets ‘groot’ of ‘goed’ of ‘nuttig’ kan worden genoemd, aangezien volgens de Martelaere geen enkele kwalificatie kan bestaan zonder referentiekader waarin ook het tegendeel onontbeerlijk is.

De ‘Allerhoogste mens’ wordt omschreven als zonder ‘ik’ of identiteit. Hij heeft geen naam en kan dus ook niet worden benoemd, is niet groot en niet klein, is niet wijs en niet dom. De Martelaere schrijft:

’Er is niets waar hij zich actief of doelbewust voor inzet en dus kan hij ook in niets mislukken. Er is niet echt nog iets wat hij wil, buiten datgene wat hij is.’’

Uiteindelijk is het taoïsme volgens de Martelaere weer terug te voeren naar innerlijke training. De schrijfster sluit af met de volgende taoïstische ‘training’:

’stilzitten, het beoefenen van niet-doen, het vergeten van het lichaam, leegmaken van het hart, afsluiten van de zintuigen, ademen vanuit de hielen en vasthouden aan het centrum – dit alles zo uitgevoerd dat het doel van deze activiteiten geen ander mag zijn dan deze activiteiten zelf.’’

Ze concludeert (met nuances) dat de taoïstische meditatie gaat om het inzicht (lichamelijk besef) waartoe stilzitten kan leiden, namelijk het principe van onveranderlijkheid in verandering, eenheid in veelheid en handeling zonder doelgerichtheid.

Bovenstaand is slechts een korte weergave van zo’n acht bladzijden van het boek, oftewel er is veel te ontdekken in het boek! Raak je geïnteresseerd van bovenstaande tekst of thema’s? Dan is dit boek over het taoïsme zeker een aanrader! Ik vind het waardevol en interessant om te leren over andere denkwijzen zoals het taoïsme, zonder de westerse houvast van waarheden die we gewend zijn. Het boek is goed geschreven, heeft een heldere boodschap en is tijdloos.

Ik eindig graag met het volgende citaat van Zhuang Zi over de onveranderlijkheid in verandering:

’De levenskracht is een onafgebroken galop die zich voorthaast, zich ombuigt bij iedere beweging en van minuut tot minuut verandert. Je vraagt wat je moet doen en laten? Ga gewoon mee met dit proces van verandering’’.

De Boeddhist

Geïnteresseerd in Taoïsme? Voor informatie over boeken over Taoïsme kun je hier klikken.
Geïnteresseerd in het boek? Als je het boek wilt bekijken of bestellen klik dan hier.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *